Prof. Dr. Halük Şükrü Akalın

Prof. Dr. Şükrü Halük AKALIN,

Türk Dil Kurumu Başkanı



AZERBAYCAN’IN YETİŞTİRDİĞİ BÜYÜK ALİM,

GÖRKEMLİ TÜRKOLOG, DİLBİLİMCİ


Azerbaycan’ın yetiştirdiği büyük alim, görkemli Türkolog, dilbilimci, Afad Memmed Kurbanov benim çok eskiden tanıdığım, kendisinden bir bilim adamı olarak istifade ettiğim ve çok değer verdiğim bir insandı. Elbette, Türkoloji’ye, Türk dili üzerine araştırmalar yapmaya başlayınca, Türk dünyasındaki bilim adamlarını da, eserleriyle, makaleleriyle, kitaplarıyla tanımaya başlamıştım. Ama Afad Memmed Kurbanov’la benim tanışmam çok daha eskilere gidiyor.


Ben 1975 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’ne öğrenci olarak başlamıştım. İkinci sınıfa geçtiğimizde – 1976 yılında Fakülte’de 2. Milletlerarası Türkoloji Kongresi yapılıyordu. 4 Ekim 1976 günü bu kurultay başladı. Bu toplantıya hem Türkiye’den hem de yurtdışından büyük alimler, dil bilginleri, Türkologlar, dilbilimciler katılıyordu. Devir, Sovyetler Birliği dönemiydi. Sovyetler Birliği’nden de, şimdi sayısını hatırlayamıyorum, ama 10-15 kişi kadar Türkolog bu toplantıya katılıyordu. Bunlar içerisinde, şimdi hatırladığım kadarıyla, dünya çapında tanınan Türkologlar olan Şerbak, Kononov, Tenişev vardı. Biz, ikinci sınıf Türkoloji öğrencisi olarak bu kurultayın bildirilerini zevkle dinliyorduk, adlarını kitaplardan duyduğumuz meslektaşlarımızı orada görüyorduk. Bunlar içerisinde benim ilgimi çeken bir kişi vardı ki o da Azerbaycan’dan katılan ünlü Türkolog Afad Memmed Kurbanov’du.


Evet, ben Afad Memmed Kurbanov’la 1976 yılında 20 yaşında bir civan iken tanışmıştım. O zaman Sovyet dönemi olduğu için biz, tabii, Azerbaycan’dan pek kimseyi tanımıyor, görmüyorduk. Azerbaycan’ın adını biliyorduk, Bakü’yü biliyorduk, Azerbaycan’ın dilini, edebiyatını kitaplardan takip edebiliyorduk. Ama bir Azerbaycan Türkünü ben o zamana kadar görmemiştim. İşte 2. Milletlerarası Türkoloji Kongresi’ne katılan Afad Memmed Kurbanov benim ömrümde tanıdığım ilk Azerbaycan Türkü, ilk Azerbaycan alimiydi ve onunla yüzbeyüz konuşan bir kişi olarak bende çok iz bıraktı. Bana kendi bildirisinin bir nüshasını ve kendi kitaplarından birkaç tane verdi. Toplantıdan sonra ayrıldık. O Azerbaycan’a döndü, ama dostluğumuz bitmedi. Ben bir öğrenci olmama rağmen, Afad Memmed Kurbanov’la mektuplaşmaya başladım. O bana yeni çıkan kitaplarından gönderirdi ve 1976 yılında – günümüzden neredeyse 30 yıl önce başlayan bu dostluk sayesinde ben Azerbaycan’daki Tük dili çalışmaları konusunda bilgi sahibi olmaya başladım. Ben Azerbaycan Türkçesi ile ilgili ilk bilgileri Afad Memmed Kurbanov’un bu kitaplarından edindim. Özellikle yer adları konusunda, adlandırmalar, yani onomastika konularında çalışıyordu. Afad Memmed Kurbanov’un bu çalışmalarından çok istifade ettim.


Ben bu arada akademik çalışmayı tamamladım ve Çukurova Üniversitesi’ne öğretim üyesi oldum, Adana’ya gittim. 90’lı yıllarda Sovyetler Birliği dağıldı, Azerbaycan Cumhuriyeti bağımsızlığını ilan etti. O yıllarda Adana Valiliği ve Çukurova Üniversitesi olarak Adana’da Çukurova Halk Kültürü Sempozyumu düzenliyorduk. Valilik ve Üniversite Rektörlüğü istedi ki bu toplantıya Türk dünyasından da bilim adamları katılsın. İşte o zaman Afad Memmed Bey’e, bu toplantıya bildiriyle katılması için hemen bir davetiye gönderdim. Seve seve kabul etti ve 1976 yılındaki o ilk tanışmadan sonra aradan geçen neredeyse 20 yıla yaklaşan bir zaman sonra Afad Memmed Kurbanov Adana’ya geldi. Ben onu havaalanında karşıladım, Üniversite’ye götürdüm. Görüşemediğimiz zamanlardaki dönemleri konuştuk. O, Adana’da da yine onomastikayla ilgili bir bildiri sundu ve o yıldan sonra artık daha sık görüşmeğe başladık. Hem ben Azerbaycan’a gittiğimde, hem de Afad Bey Türkiye’ye geldiğinde görüşüyorduk.


1996 yılında Ankara’da düzenlenen 3. Uluslararası Türk Dili Kurultayı’na Azerbaycan’dan Afad Memmed Kurbanov da katılmıştı. 24 Eylül 1996 günkü oturumda Afad Memmed Kurbanov  «Türk antroponimik ilim sahasının yaranması ve onun vazifeleri» başlıklı bir bildiri sunmuş ve daha sonra 26 Eylül günü, yani Dil Bayramı günü Afad Memmed Kurbanov’un başkanlığını yaptığı oturum gerçekleştirilmiştir. Kurbanov, bütün gün boyunca bu oturumların başkanlığını yapmıştır. Bu Kurultay dönemin Cumhurbaşkanı Sayın Süleyman Demirel’in himayelerinde gerçekleştirilmiştir ve o Kurultay’da Süleyman Demirel kurultay delegelerini Çankaya köşküne davet etmiş, Afad Memmed Kurbanov da bu davete icabet etmiştir.


2001 yılında Türk Dil Kurumu Başkanı olduktan sonra haberleşmemiz, görüşmemiz daha da arttı. Afad Bey, bir kitabı, bir makalesi yayınlandığında hemen bana, Türk Dil Kurumu’na gönderiyordu. İşte Afad Bey’le benim neredeyse, yani 1976’dan başlayıp 30 yılı aşan bir dostluğumuz var.


Kurumumuzla olan ilgisine geline, Afad Memmed Kurbanov Türk Dil Kurumu’nun şeref üyesiydi, en başta gelen şeref üyelerindendi. Afad Memmed Kurbanov Türk Dil Kurumu’nun düzenlediği kurultaylara, toplantılara bildiriyle katılarak, bu toplantılarda oturum başkanlıkları yaparak Türk Dil Kurumu’nun çalışmalarına da katkıda bulunmuştu. İşte Afad Memmed Kurbanov hem bilimsel çalışmalarıyla, araştırmalarıyla, makaleleriyle, bildirileriyle, kitaplarıyla, hem de Türkoloji’ye yaptığı katkılarla, Türk Dil Kurumu’na yaptığı katkılarla Türk Dil Kurumu’nun şeref üyeliğine seçilmişti. Yazdığı eserler, makaleler, kitaplar, Türkoloji’nin baş eserleri olarak daima okunmaktadır, daima bu eserlere atıfta bulunulmaktadır.


Yüce Atatürk’ün kurduğu Türk Dil Kurumu’nun kütüphanesinde hem Türkiye’de, hem de Türkiye dışında Türkologların, dil bilginlerinin, dilbilimcilerin yazdığı kitaplar, makaleler yer almaktadır. İşte bu kütüphanede pek çok dilbilimcinin yanı sıra Azerbaycan’ın yetiştirdiği büyük alim Afad Memmed Kurbanov’un da kitapları yer almaktadır. Bu kitaplar içerisinde hem Afad Memmed Kurbanov’un kütüphanemize bağışladığı kitaplar, hem de çeşitli zamanlarda başka kişiler tarafından kütüphanemize armağan edilen kitaplar yer almaktadır. Mesela Afad Memmed Kurbanov’un 1964 yılında Bakü’de yayınlanan muasır Azerbaycan diliyle ilgili bir kitabını TDK kütüphanesine 1966 yılında Şiraliyev armağan olarak vermiştir. Yine Afad Memmed Kurbanov, kitaplarını «TDK kütüphanesine müelliften – Prof. Dr. Afad Memmed Kurbanov» diyerek imzalamış ve Türk Dil Kurumu’na armağan etmiştir. Afad Memmed Kurbanov’un bu kitapları içerisinde elbette onomastikanın yanında Türk dünyasında ortak alfabe, ortak dil kullanımı konusunda kitaplar ve makaleler de yer almaktadır. Zaten Afad Memmed Kurbanov Türk dünyasında ortak alfabe, bilhassa Latin alfabesi temelinde bir alfabe kullanılması konusunda çalışmalar yapıyordu, kitaplar, makaleler yazmıştı. Ortak bir dil kullanılması konusunda da değerli görüşleri bulunmaktaydı. Kütüphanemizde Afad Memmed Kurbanov’un bulunan kitapları bunlar. Bu kitaplar şu anda kütüphanemizi ziyaret eden okuyucular tarafından okunmakta ve bu kitaplardan yararlanılmaktadır.


Kendisinin rahmete gitmiş olmasından dolayı çok büyük bir üzüntü duyuyorum. Allah rahmet eylesin. Ama Afad Memmed Kurbanov yazdığı eserlerle, ortaya koyduğu bilimsel çalışmalarla, makalelerle Türkoloji’ye çok büyük hizmetleri olmuş, Azerbaycan’ın görkemli alimlerinden birisi olarak ebedi hayata intikal etti.


Bir değerli dostumu kaybetmiş olmaktan dolayı çok büyük bir üzüntü duyuyorum ve Azerbaycan halkına, kederli ailesine başsağlığı diliyorum. Allah rahmet eylesin.