Afad Kurbanov’un Bilimsel Çalışmalarında Farklı Yönler

Azeri dil biliminin bugünkü gelişim düzeyine ulaşması birdenbire olmamıştır. Bu bilim dalı zorlu ve karmaşık bir süreç içinde gelişmiştir. Edebiyat ve kültür adamlarımızın bu süreçte büyük hizmetleri olduğunu vurgulamak gerekir. Azerbaycan’da profesyonel dil bilimcileri yetişinceye değin dil bilimi araştırmaları büyük yazar, şair ve çevirmenler, drama yazarları, edebiyat bilimciler, tarihçiler, pedagog ve öğretmenler tarafından gerçekleştirilmiştir. Dil biliminin bir disiplin olarak ortaya çıkışı XIX. yüzyıla rastlar, şekillenmesi ise XX. yüzyılda olmuştur. Bu devirleri anarken A. Bakihanov, M. F. Ahundzade, M. Ş. Vazıh, S. Velibeyov, K. Karabeyov, K. Mirzazade, M. Mahmutbeyov, F. Köçerli, A. Şaik, C. Mehmetkuluzade ve diğer şahısların hizmetlerini özellikle belirtmek gerekir. Azeri dil biliminin bugünkü durumundan ve bu alana hizmetleri geçmiş olan büyük bilim adamlarından bahsederken, dil bilimcilerimizin birkaç kuşağını göz önünde bulundurmak durumundayız. Örneğin, Azeri dil biliminin bir disiplin olarak ortaya çıkışında ve şekillenişinde Bekir Çobanzade’nin rolünden bahsederken, XX. yüzyılın 30’lu ve 40’lı yıllarında yetişen Bilimler Akademisi Asli Azası M. Şiraliyev’in, Bilimler Akademisi Muhabir Azası Profesör A. Demircizade’nin, Profesör M. Hüseyinzade’nin, H. Hocayev’in, A. Takizade’nin, İ. Hasanov’un, D. Kuliyev’in, T. Bağırov’un ve diğerlerinin adlarını anmamak olmaz.

Daha sonraki kuşağın temsilcileri 1940’lı ve 1950’li yıllarda yetişmiş olan dil bilimcilerimiz S. Caferov, A. Veliyev, A. Mahmutov, A. Abdullayev, N. Memedov, Z. Takizade ve diğerleridir. 1960’lı yıllardan sonraki Azeri dil bilimciler kuşağından bahsederken, bu dönemde de verimli çalışmalar ortaya koymuş olan büyük yetenek sahibi bilim adamlarının bulunduğunu anımsatmak durumundayız. Onların arasında uluslararası ve ulusal Bilim Akademileri azası, Türk Dil Kurumu Şeref Üyesi Afad Muhammed Kurbanov’un bilimsel çalışmalarını özellikle vurgulamak icap eder. Burada bu bilim adamının çalışmalarındaki birtakım önemli yönlere temas edilecektir.

 

Dünyaca ünlü Azeri dil bilimci Afad Kurbanov’un bilimsel çalışmaları çok yönlü ve zengin olup, konu yelpazesi itibariyle geniş ve kapsamlı, akademik içeriği itibariyle de çok değerlidir. Afad Kurbanov pek genç yaşlarından itibaren bilimsel çalışmalara ve araştırmalara başlamıştır. XX. yüzyılın 50’li yıllarından itibaren ilim dünyasının içine giren Afad Kurbanov, 1951 yılından başlayan sürekli tetkikleriyle dil biliminin çok önemli sorunlarına ilişkin zengin veriler elde etmiş ve çok ilgi çekici sonuçlara ulaşmaya muvaffak olmuştur.

 

Bilimsel araştırmalara başladığı ilk zamanlarda Afad Kurbanov genellikle iki yönde – teorik filoloji ve pedagoji yöntemleri alanlarında daha büyük efor sarf etmiştir. Afad Kurbanov eğitim yöntemlerinin en öncelikli problemleri üzerinde düşünerek birtakım sonuçlara ulaşmış ve bu sonuçları bilimsel makalelerinde anlatmıştır.

 

Afad Kurbanov’un çalışmaları 1956 yılından itibaren yayınlanmaya başlanmıştır. 1956 yılında bilim adamının birkaç makalesi Bakü’de ve Tiflis’te yayınlanmıştır. Azeri Kişi Adları ve Özellikleri adlı makalesinde Afad Kurbanov Gürcistan’da yaşayan Azerilerin kullandıkları antroponimlerin farklı ve ilginç yönlerini bilimsel açıdan izah etmeyi amaçlamış ve amacına tam olarak ulaşmıştır. Bu makale Afad Kurbanov’un daha sonraki yıllarda geliştirerek bir okul düzeyine çıkarmış olduğu onomastik alanının ilk adımıydı.

 

Profesör Afad Kurbanov dil bilimi üzerine 70’ten fazla araştırma, monografi ve ders kitabının, yaklaşık 500 bilimsel makalenin yazarıdır. Bu eserlerden bir kısmı yurtdışında, o sıradan Rusya, Türkiye ve diğer ülkelerde yayınlanmıştır. Afad Kurbanov’un bilimsel çalışmaları devletçe de takdir edilmiş ve kendisine “Emektar Bilim Adamı” onursal unvanı verilmiştir.

 

Afad Kurbanov, eserlerine göre devletçe onurlandırılan çok az dil bilimcimizden biridir. Bilim adamı Azericenin Onomastiği adlı monografisi nedeniyle “Devlet Ödülü”nü almıştır.

 

Azericenin yazı diline mükemmel derecede hakim olan, yazılarının ve konuşmalarının tamamında bu dilin icaplarına uymak konusunda derin bir hassasiyet sergileyen Afad Kurbanov’un eserlerinde hep somut bir düşünce, sağlam bir mantık çizgisi, doğru ve yerinde bir ana fikir bulunmaktadır. Afad Kurbanov, karmaşık bilimsel problemleri dahi açık ve anlaşılır bir dilde ifade etme yeteneğine sahipti. Bilimsel eserlerini bu üslupla kaleme alma yeteneği ender bilim adamlarına özgü bir ayrıcalıktır.

 

Afad Kurbanov, dil biliminin farklı dallarıyla ilgilenmiş bulunan çok yönlü bir bilim adamıydı. Afad Kurbanov’un dil bilimi alanındaki çalışmalarını şu ana başlıklarda toplayabiliriz:

 

1. Genel dil bilimi meseleleri;

2. Çağdaş Azerice yazı dilinin problemleri;

3. Azeri dil biliminin problemleri;

4. Azeri onomastiği;

5. Genel Türkoloji;

6. Edebiyat eserlerinin dili;

7. Yükseköğretim kurumları pedagojisi ve eğitim yöntemleri;

8. Eski Türk yazıtları;

9. Alfabe meseleleri;

11. Dil bilimi uzmanlarının yetiştirilmesi.

 

Dilin fonetik sisteminin öğretilmesine ilişkin birtakım prensipler de Afad Kurbanov’un araştırmalarının konusu olmuş ve bilim adamı, tetkiklerinin sonuçlarını basın aracılığıyla geniş okur kitlesine ulaştırmıştır.