Bilimde ve Pedagoji Alanında Uzman Yetiştirilmesinde Afad Kurbanov’un Hizmetleri

Bilim adamlarının çalışmalarında, kendi alanlarında uzman kişilerin yetiştirilmesi önemli bir yer işgal eder. Büyük dil bilimci ve usta eğitimci olan Afad Kurbanov’un Azerbaycan’da nitelikli eğitimcilerin ve filoloji uzmanlarının yetiştirilmesinde büyük hizmetleri olmuştur. Afad Kurbanov, ender bilim adamlarının başarabileceği düzeyde bir aydınlar kuşağı yetiştirmiş bulunuyordu.


Profesör Afad Kurbanov Azerbaycan’da binlerce nitelikli öğretmenin yetiştirilmesinin ötesinde, çok sayıda bilim adamının yetiştirilmesine de büyük özen göstermiş ve 60 kişiden fazla “kandidat” ve bilim doktoru yetiştirmiştir. Afad Kurbanov’un yetiştirdiği bilim adamları da, eğitimciler de hep entelektüel düzeyleri ve bilimsel potansiyelleriyle öne çıkmışlardır. Azerbaycan Devlet Pedagoji Üniversitesi’nde Afad Kurbanov’un başkanlığını yürüttüğü Azeri Dil Bilimi kürsüsünde son 10-15 sene zarfında 9 kişinin doktora tezi savunarak filoloji doktoru adını ve profesör unvanını almış olduğunu özellikle vurgulamak gerekmektedir. Öte yandan Afad Kurbanov kendi ailesinde de eşinin “kandidat”, beş evladının ise bilim doktoru olarak yetişmesinde önemli bir pay sahibi olmuştur.


Bilimi tercih eden genç filologlara Afad Kurbanov her daim büyük ilgi ve özen göstermiştir. Fakat Afad Kurbanov, “ilgi ve özenin titizlikten ödün vermek anlamına gelmediği” ve “özen perdesi altında zayıf ve hiçbir bilimsel yeteneğe sahip bulunmayan kişilerin bilime akın etmelerine izin verilemeyeceği” kanısında olmuştur.


Afad Kurbanov şöyle yazar: “Bilimsel çalışma sahasına adımını atan her araştırmacı için önemli ve öncelikli hususlardan biri, tercih etmiş olduğu disiplinin durumu, diğer disiplinler arasındaki yeri, bu disiplini diğerlerinden ayıran en asıl özellikler konusunda bilgi sahibi olmaktır. Bilim adamı tetkik ettiği bilim dalının mazisi, bugünü ve geleceğiyle de ilgilenmek, geniş çaplı arayışlar ve derin gözlemler sayesinde bilimsel meselelerin tetkik yönlerini kendisi için belirlemekte rehavete kapılmamak durumundadır.”


Afad Kurbanov tesadüfi konuların ve bilimsel önemden yoksun meselelerin tetkikini gereksiz saymıştır. Afad Kurbanov’un kanaatince, “uzman, o sırada araştırmacı dil bilimci kendi alanını iyi bilmek, araştırma konusu olan problemin mahiyetini ve kökünü bulmaya çalışmak zorundadır.”


Bilim danışmanlığını Afad Kurbanov’un yapmış olduğu tezler konularına göre şöyle gruplandırılabilir:


1. Dil ve üslup konulu tezler;

2. Çağdaş Azericenin gramerinin çeşitli problemlerini konu edinen tezler;

3. Onomastik meselelerini konu edinen tezler;

4. Dil ilişkileri konulu tezler;

5. Dil kuramı konulu tezler;


Afad Kurbanov’un özverili emeği sayesinde yetişen bilim adamları ve eğitimciler bugün bir tek Azerbaycan’ın değil, Rusya, Türkiye, Almanya, Gürcistan, Türkmenistan ve Kazakistan’ın da eğitim ve bilim kurumlarında çalışmalarını başarılı bir şekilde sürdürmekteler. Afad Kurbanov öğrencilerinin iyi haberlerini almaktan her zaman gurur duymuş ve zahmetlerinin boşa gitmediğini görerek mutlu olmuştur.


Bilimin gelişimine, bilim ve pedagoji alanlarında uzmanların yetiştirilmesine katkılarından dolayı Afad Kurbanov müteaddit defalar Devlet Başkanı, Parlamento Başkanlık Kurulu, Bilimler Akademisi ve Eğitim Bakanlığı’nca ödüller, takdirnameler ve plaketlerle onurlandırılmış, 1981 yılında “Emektar Bilim Adamı” onursal unvanını almıştır. Afad Kurbanov’un çalışmaları Azerbaycan Cumhuriyeti Yüksek Atestasyon Komisyonu’nca da her zaman takdir edilmiştir.


Afad Kurbanov 1970’li yıllardan itibaren filoloji ve Türkoloji alanlarında eski SSCB ve dünya çapında bir bilim adamı hüviyeti kazanmaya başlamıştır. Bilim adamı 1984-1989 yıllarında SSCB Bilimler Akademisi Sovyet Türkologları Komitesi’nin üyesi (o sırada Profesör Kononov Komite Başkanı, Profesör Tenişev Komite Başkan Yardımcısı görevini yürütmekteydi), Eğitim Yöntemleri Bölümü Başkanı, Türk Onomastiği Bölümü’nün kurul üyesi ve daha sonra Sovyet Türkologları Komitesi Başkan Yardımcısı (o sırada Profesör Tenişev Komite Başkanı görevini yürütüyordu) olduğu sırada Afad Kurbanov SSCB çapında Türkologların yetiştirilmesinde büyük pay sahibi olmuş, tüm bilgisi ve yeteneğiyle bu alana katkıda bulunmuştur. O devirde Türkolog olarak yetişen bilim adamları halen eski SSCB coğrafyasında kurulan bağımsız ülkelerde verimli bir şekilde çalışmaya devam etmektedirler.


Afad Kurbanov’un gözetiminde tez hazırlamış ve savunmuş olan filologlar, bilim adamının adını hep gurur ve övgüyle anmakta, onun öğrencisi olmaktan duydukları kıvancı her daim ifade etmektedirler.


Uzman yetiştirmek, yalnız bilim danışmanlığı yapmakla sınırlı değildir. Afad Kurbanov’un kurucusu olduğu “Azeri onomastiği” bilimsel okulundan her sene yetişen onlarca filolog kendilerini Afad Kurbanov’un öğrencileri olarak görmekte çok haklıdırlar.


Afad Kurbanov bir tek onomastik alanında değil, dil biliminin pek çok alanında kendi okulunu kurmuş olan büyük bir bilim adamıdır. Afad Kurbanov’un dil biliminin çeşitli problemlerini konu edinen değerli eserlerini okuyarak bu alana ilgi duyan ve filolojiyi bir disiplin olarak seven on binlerce okuru da Afad Kurbanov’un öğrencileri olarak görebiliriz.


Büyük bir bilim adamı olmak bir tarafa, iyi uzmanlar yetiştirme yeteneği her bilim adamının üstesinden gelebildiği bir iş değildir. Bunu başarmak için büyük bir örgütleme yeteneğine, derin bilimsel tefekküre, mantığa, anlatma ve açıklama yetisine, gerçek aydın hüviyetine, temiz bir maneviyata, iletişim kültürüne, sabır ve kararlılığa sahip bulunmak gerekir. Tüm bu özellikleri kendi şahsında bir araya getirmiş olan bir bilim adamı bilim ve pedagoji alanlarında nitelikli uzmanlar yetiştirmeye muvaffak olabilir. Sıralanan özellikler ve daha pek çok meziyet Afad Kurbanov’un kişiliğini belirleyen, diğerlerinden ayıran, sevdiren ve nüfuz sahibi bir bilim adamı olmasını sağlayan niteliklerdi.


Büyük dil bilimci ve pedagog Afad Kurbanov’un Afad Kurbanov’un bilim ve pedagoji alanlarında nitelikli uzmanlar yetiştirmedeki başarısının sırrı işte budur.