Azerbaycan’da Eğitimin Örgütlenmesinde Afad Kurbanov’un Rolü

Azerbaycan’da Afad Kurbanov hem de eğitimin örgütlenmesine katkılarıyla tanınmaktadır. Afad Kurbanov 1969 yılından itibaren Azerbaycan Yüksek ve Orta İhtisas Tahsili Bakanlığı’nın ve Maarif Bakanlığı’nın Eğitim Yöntemleri Kurulları’nın başkan yardımcılığını yürütmüş, daha sonra Azerbaycan Eğitim Bakanlığı’nın Eğitim Problemlerinde Bilimsel Yöntemler Merkezi’nin ve daha pek çok komisyonun üyesi olarak Azerbaycan’da eğitimin örgütlenmesi ve mükemmelleştirilmesi alanında büyük hizmetlerde bulunmuştur.

 

Afad Kurbanov’un çalışmalarında yükseköğretimde pedagoji ve eğitim yöntemleri meseleleri önemli bir yer işgal etmektedir. Bir süre orta dereceli okullarda ve uzun yıllar üniversitede çalışmış olmak Afad Kurbanov’un yaşamında özel bir iz bırakmıştır. Bilim adamının yayınlatmış olduğu Dilcilik Konulu Ödev ve Tezler, Okul Reformu ve Pedagoji Eğitimi Problemleri, İdareci ve Öğrenci, Dilcilik Konulu Özel Kurs ve Seminerler, Muasır Dil Derslerinin Öğretilmesi Problemleri adlı kitaplar eğitimciler için faydalı birer kılavuz olmuştur. Afad Kurbanov’un bilim adamlığıyla eğitimciliği arasında sıkı bir bağın bulunması ve bu ikisinin birbirini tamamlayan unsurlar olması, bahsi geçen kitaplarının hem bilimsel, hem de pedagojik açıdan değerini arttıran en önemli etken olmuştur. Yine bu nedenledir ki, Afad Kurbanov’un yükseköğretim pedagojisi konulu eserleri de bilimsel ve pedagojik açıdan çok değerli birer kaynağa dönüşmüştür.

 

Afad Kurbanov Azerbaycan’da ilk defa olarak yükseköğretim kurumlarında okutulan dil bilimi derslerini gruplandırarak bu derslerin öğretimini bir sisteme oturtmaya muvaffak olmuştur. Afad Kurbanov dil bilimi derslerini iki büyük grup halinde toplamıştır: genel dil bilimi dersleri (genel dil bilimi, dil bilimi tarihi) ve özel dil bilimi dersleri (eski dil dersleri, yeni dil dersleri, stilistik dersleri, ortolojik lengüistik dersleri).

 

Her dersin belirli bir boşluğu ve ihtiyacı karşılamak üzere ortaya çıktığı ve uzun yılların deneyimi sonucunda oluşan zengin teorik birikimden doğduğu açıktır. Yükseköğretim kurumlarında okutulan pek çok dil bilimi derslerinin (Genel Dil Bilimi, Türkolojik Dilcilik, Konuşma Kültürü, Edebi Metnin Lengüistik Analizi, Onomastik v.d.) açılmasında ve şekillenmesinde Afad Kurbanov’un hizmetleri çok büyüktür.

 

Eski SSCB’de 1950’li yıllardan itibaren Genel Dil Bilimi ders kitabı hep Moskova’da yazılır ve “Genel Dil Bilimi” dersi “Dil Bilimine Giriş” dersinin devamı niteliğinde üniversitelerin son sınıfında okutulurdu. Dil bilimi alanında uzun yıllar araştırmalar yapmış ve ders vermiş bir bilim adamı ve öğretim görevlisi olarak Afad Kurbanov, “Genel Dil Bilimi” dersinin her dil ailesine göre farklı bir şekilde öğretilmesi gerektiği inancında olduğundan, dönemi için cesaretli bir adım atarak önce bu dersin programını, daha sonra da pedagoji üniversiteleri için farklı bir versiyonunu hazırlamıştır. Afad Kurbanov’un Genel Dil Bilimi kitabı, genel dil bilimi meselelerine dair Azericede yazılmış ilk ders kitabı olma özelliğine sahiptir. Bu kitapta seçme ve sistemleştirme prensibi temel alınmıştır.

 

Afad Kurbanov 2 ciltlik Muasır Azeri Edebi Dili, Genel Dil Bilimi, Edebi Metnin Lengüistik Analizi ders kitaplarının, bunların dışında Azerbaycan’da Rusça eğitim veren okulların XI. sınıfı için Azeri Dili ders kitabının yazarı olarak Azerbaycan’da eğitim alanında çalışan herkesçe iyi bilinmektedir. Afad Kurbanov Azerbaycan Devlet Pedagoji Üniversitesi’nde dekan, rektör ve kürsü başkanı görevlerini yürüttüğü sırada dil bilimi derslerinin kalitesini arttırmak için daima çalışmış, bu alanda pek çok makale ve kitap yayınlatmıştır.

 

Afad Kurbanov’un düzenlemiş olduğu bilimsel konferanslar, sempozyumlar, uygulamalı dersler, yazdığı ders kitapları, yardımcı kitaplar, pratik çalışma kitapları, yöntemsel direktifler ve ders programları Azericenin ve bütün olarak Türkolojinin bilimsel temellere dayalı sistemli ve yöntemli bir şekilde öğretilmesinde özel bir paya sahip olmuştur.

 

Afad Kurbanov’un girişimleri ve çabalarıyla 1984 yılında “Azerbaycan’ın Yükseköğretim Kurumlarında Azerice Eğitiminin Mükemmelleştirilmesi” konulu geniş çaplı ilk bilimsel konferans düzenlenmiştir. Afad Kurbanov bu konferansa Azerbaycan’ın Yükseköğretim Kurumlarında Azerice Eğitiminin Durumu ve Esas Görevleri adlı bildiriyle katılmıştır.

 

Daha sonraki dönemde Afad Kurbanov’un girişimleri ve çabalarıyla Azerbaycan Devlet Pedagoji Üniversitesi’nde farklı derslere ilişkin olarak yurt çapında bilimsel seminerler, teorik ve uygulamalı konferanslar, kolokyumlar sürekli olarak düzenlenmiş ve tüm bu bilimsel toplantıların bildiri ve belgeleri Azerice Eğitimi Yöntemlerinin Geliştirilmesi Problemleri (1983), Azeri Dili (1984), Azerbaycan’da Mektep ve Pedagojik Düşünce Tarihinin Aktüel Problemleri (1984), Estetik Terbiye Aracı Olarak Müzik (1984), Dilcilik Derslerinde Eğitim Yöntemleri (1987), Yenileşme ve Uzaktan Eğitim Meseleleri (1988), Azeri Edebiyat Biliminin Aktüel Meseleleri (1988), Yenileşme ve Azeri Dili Meseleleri (1988), Genel Dil Bilimi Derslerinin Eğitiminde Karşılaşılan Problemler (1989), Enstitü ve Bilgisayarlaştırma Problemleri (1989), Stilistik Lengüistik Derslerinin Eğitiminde Karşılaşılan Problemler (1991), Ortolojik Lengüistik Derslerinin Eğitiminde Karşılaşılan Problemler (1994), Tarihi Lengüistik Derslerinin Eğitiminde Karşılaşılan Problemler (1994) ve diğer adlarla yayınlanmıştır.

 

Profesör Afad Kurbanov Azerbaycan Devlet Pedagoji Üniversitesi Rektörü ve Azerbaycan Yükseköğretim Kurumları Rektörler Konseyi Başkanlık Kurulu azası olduğu 1980’li yıllarda pedagoji eğitiminde kalitenin arttırılmasına daha fazla özen göstermiştir. Afad Kurbanov bu alanda özel bir örgütleme yeteneği sergilemekle beraber, Azerbaycan’da pedagoji eğitiminin pek çok karakteristik teorik problemini de açıklığa kavuşturmuştur.

 

Öte yandan Afad Kurbanov 1990’lı yıllarda Azerbaycan’da özel eğitim kurumlarının kurulmasına da aktif bir şekilde katkıda bulunmuş ve Azerbaycan’da eğitim alanında hizmetlerini halen başarılı bir şekilde sürdürmekte olan bazı özel üniversiteler (örneğin Garp Üniversitesi v.d.) ve diğer eğitim kurumlarının kurulum izni, Afad Kurbanov’un başkanlık ettiği özel bir komisyonca verilmiştir.

 

Azerbaycan’da bilimin ve eğitimin gelişmesine katkılarından dolayı Afad Kurbanov müteaddit defalar Devlet Başkanı ve Eğitim Bakanlığı’nca çeşitli ödüller, takdirnameler ve plaketlerle onurlandırılmıştır.